31 Mawrth 2026
Mae'r Rhaglen Genedlaethol Gofal Lliniarol a Diwedd Oes wedi croesawu cyhoeddi dull cenedlaethol newydd Llywodraeth Cymru o gomisiynu gofal hosbis yng Nghymru, gan ei ddisgrifio fel cam arwyddocaol tuag at system fwy cyfartal a chynaliadwy sy’n canolbwyntio ar y person.
Mae'r cyhoeddiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn gosod cyfeiriad cenedlaethol clir i fynd i'r afael ag amrywiadau hirhoedlog mewn mynediad, cyllid a darpariaeth gwasanaethau, gan gefnogi'r sector hosbisau i ymateb i'r galw cynyddol a chymhlethdod cynyddol ym maes gofal gofal.
Rhaglen wedi'i llunio gan dystiolaeth, ymgysylltiad a phartneriaeth
Mae'r dull comisiynu yn adeiladu ar raglen waith a gychwynnwyd gan y Rhaglen Genedlaethol Gofal Lliniarol a Diwedd Oes, wedi'i llywio gan gyfres o adolygiadau cenedlaethol i ofal lliniarol a diwedd oes ledled Cymru.
Fel rhan o'r gwaith hwn, mae'r Rhaglen wedi cynnal ymweliadau wyneb yn wyneb â phob hosbis a gomisiynwyd yng Nghymru, a oedd yn rhoi amser penodol i glywed yn uniongyrchol gan dimau rheng flaen am yr heriau, risgiau, a meysydd o arferion gorau, ochr yn ochr â sesiynau wedi'u hwyluso gyda hosbisau a byrddau iechyd i ddatblygu dealltwriaeth gyffredin o’r heriau a’r cyfleoedd. Drwy’r gwaith ymgysylltu hwn, mae’r Rhaglen wedi casglu mewnwelediad cyfoethog o bob cwr o Gymru.
Clywsom yn glir gan y sector fod cyllid yn aml yn anrhagweladwy ac ar gyfer y tymor byr, bod dulliau comisiynu a chontractio yn amrywio ledled Cymru, bod mynediad at wasanaethau yn anghyfartal, a bod pwysau ar y gweithlu yn cynyddu, ochr yn ochr â galwad gref am fwy o dryloywder, cysondeb a chynllunio hirdymor. Ar yr un pryd, gwelsom enghreifftiau cryf o arloesi, gweithio mewn partneriaeth, a gofal o ansawdd uchel, gan ddangos y cyfraniad hanfodol y mae hosbisau yn ei wneud i gymunedau ledled Cymru.
Creu darlun cenedlaethol i lywio newid
Am y tro cyntaf, mae'r Rhaglen wedi gweithio gyda phartneriaid i ymgorffori gwasanaethau gofal lliniarol a gofal diwedd oes yng nghyllideb llinell sylfaen Cymru gyfan, yn unol â'r Fanyleb Gwasanaeth Genedlaethol newydd. Mae hyn wedi rhoi dealltwriaeth gliriach o'r ddarpariaeth a'r amrywiadau gwasanaeth presennol, trefniadau ariannu ar draws y system, bylchau mewn mynediad a thegwch, a heriau o ran y gweithlu a'r ddarpariaeth.
Mae'r gwaith hwn hefyd yn atgyfnerthu pwysigrwydd dull system gyfan ar gyfer gofal lliniarol arbenigol. Er bod hosbisau yn chwarae rhan hanfodol, nid oes gan bawb yng Nghymru fynediad at wely hosbis. Mewn llawer o ardaloedd, darperir gofal lliniarol arbenigol yn uniongyrchol gan fyrddau iechyd, ac mewn rhai achosion nid yw'r gwasanaethau hyn wedi elwa ar yr un lefel o fuddsoddiad ychwanegol â'r sector hosbisau. Mae hyn yn pwysleisio ymhellach yr angen am ddull comisiynu cyson a chyfartal ar draws pob lleoliad.
Dull cenedlaethol cydweithredol
Mae'r dull comisiynu wedi'i ddatblygu mewn partneriaeth agos â Llywodraeth Cymru, Cyd-bwyllgor Comisiynu GIG Cymru, byrddau iechyd, a darparwyr hosbis. Mae'r cydweithio hwn wedi sicrhau bod y canllawiau'n adlewyrchu cyfeiriad polisi cenedlaethol a realiti darparu gwasanaethau.
Ochr yn ochr â'r dull comisiynu, mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi grant sefydlogi gwerth £4.3 miliwn i gefnogi hosbisau sydd eisoes dan bwysau ariannol, sy’n helpu i gynnal gwasanaethau hanfodol wrth i ddiwygiadau tymor hwy gael eu gweithredu.
Edrych ymlaen – gweithredu a’r camau nesaf
Gan fod y dull comisiynu bellach wedi'i gyhoeddi, mae'r ffocws yn symud i weithredu. Bydd y Rhaglen Genedlaethol yn arwain cam nesaf y gwaith, a fydd yn cynnwys cynnal asesiad cenedlaethol o anghenion y boblogaeth a fydd yn sail i gynllunio a chyllido gwasanaethau yn y dyfodol, datblygu manyleb gwasanaeth craidd i osod disgwyliadau cyson ar gyfer Cymru gyfan, a dylunio a chyflawni cynllun gweithredu cenedlaethol i gefnogi'r cyfnod pontio.
Bydd hyn hefyd yn cefnogi'r system i symud tuag at drefniadau contractiol mwy cyson a chynaliadwy o fis Ebrill 2027. Gyda'i gilydd, bydd y cam nesaf hwn yn sicrhau y bydd y gwaith comisiynu yn cefnogi'r system gofal lliniarol arbenigol gyflawn ar draws hosbisau, ysbytai a lleoliadau cymunedol.
Uchelgais a rennir i Gymru
Dywedodd Lynda Kenway, Arweinydd Strategol Cenedlaethol ar gyfer Gofal Lliniarol a Diwedd Oes: “Mae hon yn adeg dyngedfennol i ofal lliniarol a gofal diwedd oes yng Nghymru. Drwy ymgysylltu â hosbisau, byrddau iechyd a phartneriaid, rydym wedi gwrando'n ofalus ar yr heriau sy'n wynebu'r sector a'r cyfleoedd i wneud pethau'n wahanol.
"Er bod hosbisau yn rhan hanfodol o'r system, gwyddom na all pawb gael gwely mewn hosbis, a bod gofal lliniarol arbenigol yn cael ei ddarparu ar draws ystod o leoliadau, yn aml o dan drefniadau ariannu gwahanol. Felly, mae'r gwaith hwn yn ymwneud â sicrhau cydraddoldeb ar draws y system gyfan.
"Mae'r dull hwn yn darparu llwybr clir tuag at ddyfodol mwy teg a chynaliadwy, lle bydd mynediad at ofal o ansawdd uchel yn seiliedig ar angen, nid daearyddiaeth.
"Mae ein ffocws bellach ar gydweithio i gyflawni hyn, gan sicrhau bod pobl ledled Cymru yn derbyn gofal tosturiol a chydlynol pan fyddant ei angen fwyaf.”
Cefnogi gofal gwell i bobl a theuluoedd
Mae hosbisau yn parhau i fod yn rhan hanfodol o'r system iechyd a gofal yng Nghymru, am eu bod yn darparu gofal arbenigol, holistaidd i bobl â chyflyrau sy'n cyfyngu ar fywyd ac yn cefnogi teuluoedd yn ystod yr adegau anoddaf yn eu bywydau.
Mae'r dull hwn yn nodi cam pwysig tuag at sicrhau bod gwasanaethau'n deg ac yn hygyrch ledled Cymru, bod y gofal a roddir o ansawdd uchel ac yn canolbwyntio ar y person, bod trefniadau ariannu a chomisiynu'n gynaliadwy ac yn dryloyw, a bod y system mewn gwell sefyllfa i ddiwallu'r galw a chymhlethdod cynyddol yn y dyfodol.